سخنرانی

اسرار عاشورا» یکی از زیرمجموعه‌های «طرح مبانی اسلام» و شامل مجموعه‌ای از سخنرانی‌های آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است که برای شاگردان و ارادتمندان ایشان برگزار شده است. این بیانات در مجالس و سلسله‌جلسات مختلف (مانند شرح حدیث عنوان بصری) ارائه شده و پس از آن، بر اساس ارتباط محتوایی با واقعۀ عاشورا در این مجموعه سامان یافته‌اند. آیت‌الله طهرانی در این جلسات، عاشورا را از منظر اهل معرفت بررسی می‌کند و از محدودکردن آن به مصیبت‌های ظاهری یا مبارزه‌ای سیاسی فراتر می‌رود. حقیقت ولایت، تبعیت سیدالشهدا علیه‌السلام از مشیت الهی، ظهور صفات ربوبی در رفتار آن حضرت و اصحاب ایشان و نقش عاشورا در تربیت و اصلاح انسان، از جمله محورهای این سخنرانی‌هاست. بر همین اساس، ایشان محبت و توسل به سیدالشهدا را با شناخت و پیروی از سیرۀ آن حضرت پیوند می‌دهد و ضمن بیان آثار عملی عاشورا، شیوۀ صحیح برگزاری مجالس و عزاداری را نیز تبیین می‌کند. مرحوم آیت‌الله طهرانی قصد داشتند در اثری مستقل با عنوان «سیمای عاشورا» به‌طور کامل در این باره قلم بزنند که متأسفانه با ارتحال ایشان، این مقصود به انجام نرسید و تنها مقدمه‌ای ناتمام از آن بر جای ماند. از آنجا که مطالب این سخنرانی‌ها بخش زیادی از محتوای مدنظر برای آن کتاب را پوشش می‌دهد، إن‌شاءالله مقرر است این جلسات تنظیم و تدوین گردد.

شرح فقره: إنّى رجلٌ مَطلوبٌ و مع ذلكَ لى أورادٌ فى كلِّ ساعةٍ من آناءِ اللّيل و النّهارِ فلا تَشغَلنِى عن وِردى از شرح حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام

شرح فقره: اذَا رَأَیتُ مَولَاىَ ذُنُوبِى فَزِعتُ، وَ اذَا رَأَیتُ کرَمَک طَمِعتُ فَان عَفَوتَ فَخَیرُ رَاحِمٍ وَ ان عَذَّبتَ فَغَیرُ ظَالِمٍ از دعای ابوحمزه ثمالی امام سجاد علیه السلام

«نفحات انس» مجموعه‌ای از سه جلسۀ مصاحبه و گفت‌وگو با آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی دربارۀ شخصیت و مکتب عارف کامل، مرحوم حاج سید هاشم حداد است که در سال ۱۴۲۷ هجری قمری، در شهر مقدس قم به درخواست مؤسسۀ شمس‌الشموس و با هدف معرفی ایشان شکل گرفت. این گفت‌وگوها فرصتی فراهم آورد تا آیت‌الله طهرانی برخی نکات مجمل کتاب «روح مجرد» را توضیح دهند و در کنار آن، مشاهدات و تجربه‌های شخصی خود از مرحوم حداد را نیز بازگو کنند. این مجموعه بخشی از بیانات «طرح مبانی اسلام» است. محور اصلی این گفت‌وگوها، شناخت انسان کامل در فرهنگ شیعه و تبیین حقیقت ولایت و توحید از رهگذر شخصیت و سیرۀ مرحوم حداد است. در خلال مباحث، از مبانی معرفتی و سلوکی ایشان، جایگاه ولیّ کامل، نسبت او با حقیقت امامت و نیز برخی ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری مرحوم حداد سخن به میان می‌آید. قرار بود این گفت‌وگوها در جلسات بیشتری ادامه یابد و دامنه‌ای گسترده‌تر از مباحث را در بر گیرد، اما در همان سه جلسه متوقف ماند. همین سه مجلس بعدها با تدوین و ویرایش، در کتاب «نفحات انس؛ انسان کامل در فرهنگ شیعه» منتشر گردید.

جایگاه اهل علم» مجموعه‌ای از جلسات سخنرانی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی دربارۀ جایگاه، وظایف و آداب اهل علم و طلاب علوم دینی است. بخش مهمی از این مجالس در شب‌های سه‌شنبه و با حضور طلاب و اهل علم برگزار شده و برخی جلسات نیز به مناسبت‌ها و دیدارهای دیگری اختصاص داشته است. این مجموعه بخشی از بیانات «طرح مبانی اسلام» است. محور اصلی این جلسات، تبیین جایگاه علم و اهل علم، و مسئولیتی است که این جایگاه در تحصیل، فهم، عمل، تهذیب و انتقال صحیح معارف بر عهدۀ طلبه می‌نهد. در این چارچوب، ارزش و اهمیت طلبگی، کیفیت تحصیل و برنامۀ علمی، نسبت علم با سیر و سلوک، ضرورت اتقان و آزاداندیشی در فهم دین، و مسئولیت اخلاقی و اجتماعی اهل علم مورد توجه قرار می‌گیرد. بخشی از این مجموعه نیز ناظر به کسانی است که در آغاز راه طلبگی قرار دارند یا دربارۀ انتخاب این مسیر تصمیم می‌گیرند. در این بخش‌ها، از جایگاه این راه، دشواری‌ها و لوازم آن سخن به میان می‌آید و طلبگی نه صرفاً یک موقعیت علمی یا اجتماعی، بلکه تعهدی جدی در برابر فهم، عمل و پاسداری از معارف دین معرفی می‌شود. إن‌شاءالله این مجموعه قرار است به صورت موضوعی تدوین و منتشر گردد

«عید غدیر» مجموعه‌ای از یازده جلسۀ سخنرانی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است که در فاصلۀ سال‌های ۱۴۲۲ تا ۱۴۳۹ هجری قمری و به مناسبت عید غدیر ایراد شده است. این مجموعه در ضمن بخش «طرح مبانی اسلام» است. در این مجالس، غدیر تنها به‌عنوان واقعۀ تاریخی یا مسئلۀ سیاسی بررسی نمی‌شود؛ بلکه حقیقت ولایت و کیفیت ظهور و تحقق آن در جان انسان، به‌عنوان راه تربیت، کمال و حرکت به‌سوی توحید تبیین می‌گردد. عقلانی‌بودن مسئلۀ ولایت، غلبۀ عقل بر احساس، استقامت در مسیر حق و نسبت این حقیقت با حیات معنوی انسان، از محورهای اصلی این مجموعه به شمار می‌آید. همچنین بر این معنا تأکید می‌شود که حقیقت غدیر به گذشته محدود نیست و در پیوند با ولایت امام زمان علیه‌السلام استمرار دارد. افزون بر این، از آنجا که این جلسات هم‌زمان با عمامه‌گذاری عده‌ای از طلاب بوده، مطالبی نیز در مورد طلبگی و رسالت علما در آنها بیان شده است. همین یازده مجلس در جلد نخست کتاب «آموزه‌های ولایت» با عنوان فرعی «بیانات عید غدیر خم» تدوین و منتشر شده است.

ماه مبارک رمضان ۱۴۳۹ ه‍.ق» مجموعه‌ای از چهار جلسۀ سخنرانی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در ماه مبارک رمضان سال ۱۴۳۹ هجری قمری و آخرین ماه مبارک حیات ایشان است. سه جلسۀ نخست در مشهد و جلسۀ پایانی در قم ایراد شده است. برخلاف مجالس ماه‌های رمضان سال‌های پیش که تقریباً همۀ آن‌ها در ضمن مجموعۀ «شرح دعای ابوحمزۀ ثمالی» قرار می‌گرفت، این چهار جلسه موضوعاتی مستقل دارند. در جلسۀ نخست، حالات اولیای الهی هنگام نماز و تلاوت قرآن و کیفیت عبادت آنان بررسی می‌شود. جلسات دوم و سوم به شرح فقراتی از دعای افتتاح و مباحث مربوط به امام زمان علیه‌السلام اختصاص دارد. در جلسۀ چهارم نیز آیت‌الله طهرانی به برخی شبهات و نقدهای مطرح‌شده دربارۀ کتاب «روح مجرد» پاسخ می‌دهند. این چهار مجلس، آخرین بیانات رمضانی آیت‌الله طهرانی را در بر می‌گیرد؛ بیاناتی که برخلاف روال سال‌های پیش، ذیل شرح یک متن واحد سامان نیافته و هر جلسه به یکی از مباحث معرفتی و اعتقادی مورد توجه ایشان در آن مقطع اختصاص یافته است. جلسات دوم و سوم، در ضمن جلد سوم کتاب «آموزه‌های ولایت» به چاپ رسیده است.

«جلسات سلوک خانواده ـ طهران» مجموعه‌ای از بیانات آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است که طی سال‌های ۱۴۱۹ تا ۱۴۳۷ هجری قمری در شهر طهران برای جمعی از بانوان ارائه شده و در ۴۱ جلسه به بیان مباحث مرتبط با سیر و سلوک الی‌الله پرداخته و در خلال این بیانات به پرسش‌های مخاطبان نیز پاسخ داده است. از موضوعاتی که جلسات متعددی از این مجموعه به آنها اختصاص یافته، می‌توان از جایگاه عقل و عقلانیت در سلوک، مراقبه و عمل به مبانی، آرامش و ثبات و استقامت در مسیر، و نیز صداقت، خلوص و تسلیم نام برد. در کنار این مباحث، موضوعاتی مربوط به زن و خانواده نیز مطرح شده است؛ مباحثی مانند چگونگی ارتباط با فرزندان و ترغیب آنان به مسائل دینی و نحوۀ تعامل زن و شوهر. إن‌شاءالله قرار است متن این جلسات به‌صورت موضوعی تنظیم و تدوین شود.

شرح فقره: وَ لا یطْلُبُ الدُّنیا تَكاثُرا و تَفاخُراً وَ لا یطْلُبُ ما عِنْدَ الناسِ عِزّاً وَ عُلُوّا از حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام

شرح فقره: وَ لَا یدَعُ أَیامَهُ بَاطِلًا از حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام

شرح فقره: أُوصِیكَ بِتِسعَةِ أَشْیآءَ، فَإنَّهَا وَصِیتِی لِمُرِیدِی الطَّرِیقِ إلَی اللَه تَعَالَی، وَ اللَه أَسأَلُ أَن یوَفِّقَكَ لِاستِعمَالِهِ از حدیث شریف عنوان بصری از امام صادق علیه السلام

شرح فقره : فَقَالَ: أَمَّا اللَوَاتِي‌ فِي‌ الرِّيَاضَةِ: فَإيَّاكَ أَنْ تَأْكُلَ مَا لاَ تَشْتَهِيهِ، فَإنَّهُ يُورِثُ الْحَمَاقَةَ وَ الْبَلَهَ؛ وَ لاَ تَأْكُلْ إلاَّ عِنْدَ الْجُوعِ؛ وَ إذَا أَكَلْتَ فَكُلْ حَلاَلاً وَ سَمِّ اللَهَ وَ اذْكُرْ حَدِيثَ الرَّسُولِ صَلَّي‌ اللَهُ عَلَيْهِ وَ ءَالِهِ: مَا مَلاَ ءَادَمِيٌّ وِعَآءًا شَرًّا مِنْ بَطْنِهِ؛ فَإنْ كَانَ وَ لاَبُدَّ فَثُلْثٌ لِطَعَامِهِ وَ ثُلْثٌ لِشَرَابِهِ وَ ثُلْثٌ لِنَفَسِهِ از حدیث عنوان بصری امام صادق علیه السلام

شرح فقره: وَ أَمَّا اللَوَاتِي فِي الحِلمِ؛ فَمَن قَالَ لَكَ: إن قُلتَ وَاحِدَةً سَمِعتَ عَشرًا؛ فَقُل: إن قُلتَ عَشرًا لَم تَسمَع وَاحِدَةً؛ وَ مَن شَتَمَكَ فَقُل لَهُ: إن كُنتَ صَادِقًا فِيمَا تَقُولُ فَأَسأَلُ اللَه أَن يَغفِرَ لِي؛ وَ إن كُنتَ كَاذِبًا فِيمَا تَقُولُ فَاللَه أَسأَلُ أَن يَغفِرَ لَكَ؛ وَ مَن وَعَدَكَ بِالخَنَي فَعِدْهُ بِالنَّصِيحَةِ وَ الرَّعَآءِ از حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام