سخنرانی

روضه شهادت حضرت امیرالمومنین علیه السلام و مراسم احیاء شب 21 ماه مبارک رمضان سال 1398 هجری قمری حضرت علامه آیة‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌سرّه

آیین رستگاری» مجموعه‌ای از شش جلسۀ سخنرانی علامه آیت‌الله سید محمدحسین حسینی طهرانی است که در سال‌های ۱۴۰۷ و ۱۴۱۱ هجری قمری ایراد شده است. پنج جلسۀ نخست برای یکی از شاگردان و با هدف بیان مطالب و نکات ضروری سیر و سلوک الی‌الله شکل گرفته است؛ جلسۀ پایانی نیز در مشهد مقدس و در جمعی از دوستان و همراهان ایشان برگزار شده است. علامه طهرانی در این جلسات، مقصد سلوک را عبودیت و معرفت پروردگار می‌داند و از لوازمی سخن می‌گوید که حرکت در این مسیر بدون آنها به نتیجه نمی‌رسد؛ از جمله: خالص‌کردن طلب از توجه به غیر خدا، عمل و مجاهده، کتمان حالات و اسرار سلوکی، متابعت از شریعت و استاد و مراقبه و تزکیۀ نفس. در امتداد همین مبانی، دستوراتی مانند سکوت، اعتدال، شب‌زنده‌داری و دوام ذکر نیز توضیح داده شده است. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در مقدمۀ کتاب، این بیانات را «آیین‌نامۀ سلوک و رستگاری» می‌خواند. سادگی و روشنی بیان علامه، همراه با فضای نزدیک و صمیمی جلسات، تجربه‌ای متفاوت از تجربۀ آثار عرفانی به مخاطب می‌دهد. متن کامل این شش جلسه با مقدمۀ آیت‌الله طهرانی در کتاب «آیین رستگاری» منتشر شده است.

«تفسیر آیۀ نور» مجموعه‌ای از ده جلسۀ سخنرانی علامه آیت‌الله سید محمدحسین حسینی طهرانی است که از جمادی‌الثانیة تا شعبان ۱۳۹۶ هجری قمری، در شب‌های سه‌شنبه و در مسجد قائم طهران ایراد شده است. علامه طهرانی در این جلسات، تفسیر آیۀ نور را مبنای تبیین حقیقت توحید و رابطۀ انسان با پروردگار قرار می‌دهد. در این مجموعه، حضور خداوند در سراسر عالم و امکان معرفت و لقای او در کانون بحث قرار دارد. علامه، معرفت نفس را راه شناخت پروردگار می‌داند و خودبینی، توجه استقلالی به موجودات و صفات ناپسند را حجاب این معرفت می‌شمارد. معرفت خدا در این بیانات، بحثی صرفاً نظری نیست و با تهذیب نفس، عبور از کثرت و رفع حجاب‌های درونی تحقق می‌یابد. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در مقدمۀ کتاب، از قول والد معظّمشان نقل می‌کند که مقصود این بیانات، برداشتن فاصلۀ ساختگی میان خدا و بندگان و برقراری انس و الفت با پروردگار بوده است. علامه طهرانی این معارف عمیق توحیدی و عرفانی را با بیانی روشن، بی‌تکلف و دور از اصطلاحات دشوار برای عموم توضیح می‌دهد. متن کامل این ده جلسه با مقدمۀ آیت‌الله طهرانی در کتاب «تفسیر آیۀ نور» منتشر شده است.

سالک آگاه» مجموعه‌ای از شش جلسۀ سخنرانی علامه آیت‌الله سید محمدحسین حسینی طهرانی پیرامون علم و علماست که از سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۱۵ هجری قمری، در مناسبت‌های گوناگون و بیشتر در مشهد مقدس ایراد شده است. این بیانات برای شاگردان و ارادتمندان علامه ایراد شده و مخاطب خاص آن، طلاب و اهل علم‌اند. علامه طهرانی در این مجموعه، حقیقت علم و جایگاه عالم دینی را تبیین می‌کند. در نگاه ایشان، علم از عمل و تزکیه جدا نیست و عالم راستین باید حقیقت‌جو و آزاد باشد، مردم را به خدا بخواند و از شریعت پاسداری کند. در مقابل، غرور علمی، ریاست‌طلبی و پیروی بی‌چون‌وچرا می‌تواند علم را از مسیر هدایت خارج کند و به حجابی برای انسان بدل سازد. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در مقدمۀ کتاب، این بیانات را برآمده از تجربۀ علمی و سلوکی علامه می‌داند؛ تجربه‌ای که در سال‌های تحصیل در حوزه‌های علمیۀ قم و نجف و در مواجهه با استادان، جریان‌ها و گرایش‌های گوناگون به دست آمده است. متن کامل این شش جلسه با مقدمۀ آیت‌الله طهرانی در کتاب «سالک آگاه» منتشر شده است.

«شرح دعای ابوحمزه» مجموعه‌ای از بیست جلسۀ سخنرانی علامه آیت‌الله سید محمدحسین حسینی طهرانی است که در شب‌های ماه رمضان ۱۳۹۸ هجری قمری، در مسجد قائم طهران و برای جمعی از شاگردان، ارادتمندان و مؤمنان حاضر در مسجد ایراد شده است. علامه طهرانی در این جلسات، فقراتی از دعای ابوحمزۀ ثمالی را ترجمه و شرح می‌کند. محور این بیانات، مقام بندگی و رابطۀ انسان با پروردگار است. علامه طهرانی، ضعف‌ها و حجاب‌های نفس را بی‌پرده توضیح می‌دهد و در کنار آن، از رحمت، عفو و کرم الهی سخن می‌گوید. در این شرح، معرفت نفس از معرفت خدا جدا نیست و انسان با شناخت کاستی‌ها و فقر خود، نیازش به پروردگار را بهتر درمی‌یابد. از این دوره تنها نوارهای همین بیست جلسه باقی مانده است؛ از همین رو، مجموعۀ حاضر شرح همۀ فقرات دعای ابوحمزه را دربرنمی‌گیرد. متن این جلسات با مقدمۀ آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی، در دو جلد با عنوان «شرح فقراتی از دعای ابوحمزه ثمالی» منتشر شده و ترجمۀ فقرات باقی‌ماندۀ دعا نیز به قلم ایشان بر آن افزوده شده است

«شرح دعای افتتاح» مجموعه‌ای از ده جلسه سخنرانی علامه آیت‌الله سید محمدحسین حسینی طهرانی است که در جمع شاگردان، ارادتمندان و دیگر مؤمنان ایراد شده است. حدود نیمی از جلسات مربوط به مسجد قائم طهران و نیمی مربوط به مشهد مقدس است. علامه طهرانی در این جلسات، فقراتی از دعای افتتاح را ترجمه و به‌اجمال شرح می‌کنند. علامه طهرانی در آغاز این دوره می‌فرمایند که برای پرهیز از طولانی‌شدن بحث، معانی دعا را ساده‌تر، روان‌تر و به‌اجمال بیان خواهند کرد. بااین‌حال، به ترجمۀ عبارات بسنده نمی‌کنند و معارف توحیدی و عرفانی دعا را با استناد به آیات و روایات و با نمونه‌هایی روشن شرح می‌دهند. علامه طهرانی در سال‌های اقامت در طهران چند بار دعای افتتاح را شرح کرده‌اند، اما از دوره‌های دیگر اثری بر جای نمانده است. ضبط همین دوره نیز کامل نیست. متن جلسات موجود با مقدمۀ آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی و ترجمۀ باقی فقرات توسط ایشان، در کتاب «شرح فقراتی از دعای افتتاح» منتشر شده است.

این مجموعه «مباحث فقهی» از حضرت علامه آیت‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه می‌باشد که در مسجد قائم طهران، برای عموم مردم، پیرامون برخی احکام فقهیِ مبتلیٰ‌به، با بیانی شیوا ایراد فرموده‌اند که کیفیت بیان و شیوه ارائۀ احکام توسط چنین بزرگمردی می‌تواند برای مبلّغینِ دین مبین اسلام - علاوه بر اطلاع بر برخی آراء اختصاصی ایشان - راه‌گشا و راهنما باشد. مهم‌ترین مباحث مندرج در این مجموعه: ابدیّت و غیر قابل نسخ بودن قوانین اسلام. وجوب رجوع به مجتهد جامع‌الشّرایط در زمان غیبت‌. شرایط عامّ اجتهاد و افتاء. حرمت استفتاء و محاکمه نزد غیر مجتهد جامع‌الشّرایط. حرمت رجوع به طاغوت برای فصل خصومت. شرایط افتاء در فرمایش امام صادق علیه السّلام‌.

مبانی اخلاق» مجموعه‌ای از بیست‌وسه جلسۀ سخنرانی علامه آیت‌الله سید محمدحسین حسینی طهرانی است که در سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۴۱۱ هجری قمری، عمدتاً در مسجد قائم طهران و شماری نیز در مشهد مقدس ایراد شده است. این مجموعه، از مواعظ و سخنرانی‌های مستقلی فراهم آمده که علامه طهرانی در جمع مؤمنان، شاگردان و دوستان خود و بر پایۀ آیات قرآن، روایات و برخی ادعیۀ مأثور بیان کرده‌اند. در نگاه علامه طهرانی، اخلاق تنها به اصلاح رفتارهای ظاهری محدود نیست؛ تخلّق به اخلاق حسنه، حرکت انسان از مراتب نفسانی به‌سوی صفات الهی است و در نهایت به توحید بازمی‌گردد. از همین منظر، مباحث مجموعه طیفی از اخلاق فردی و اجتماعی تا نیت و ارزش عمل، دعا، طهارت قلب، ذکر و مراقبه را در پیوند با تربیت نفس و سیر انسان به‌سوی خدا دربرمی‌گیرد. متن این بیست‌وسه جلسه با مقدمۀ آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در دو جلد کتاب «مبانی اخلاق در آیات و روایات» منتشر شده است.

«مبانی تشیع» مجموعه‌ای از هشت جلسۀ سخنرانی علامه آیت‌الله سید محمدحسین حسینی طهرانی است که در فاصله سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۱۱ هجری قمری در جلسات مختلف ایراد شده است. این مجموعه هفت سخنرانی مستقل و یک جلسۀ پرسش‌وپاسخ اعتقادی را در بر می‌گیرد. علامه طهرانی در این بیانات، مبانی تشیع را بر محور توحید تبیین می‌کند؛ توحیدی که تنها یک اعتقاد ذهنی نیست، بلکه شناخت انسان از هستی، فهم او از شریعت و مسیر تربیتش را سامان می‌دهد. ولایت در این نگاه، اعتقادی در کنار توحید نیست؛ توحید در مقام عمل و راه تربیت انسان است. مباحث خیر و شر، جبر و اختیار، فقر و عبودیت و جایگاه اهل‌بیت علیهم‌السلام نیز در همین چارچوب بررسی می‌شود. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در مقدمۀ کتاب، امتیاز این بیانات را در همین نگرش توحیدی می‌داند؛ نگرشی که اعتقاد، شریعت و تهذیب را از یکدیگر جدا نمی‌بیند. متن کامل این هشت جلسه با مقدمۀ ایشان در کتاب «مبانی تشیع» منتشر شده است.

«معادشناسی» مجموعه‌ای از بیست‌وچهار جلسۀ سخنرانی علامه آیت‌الله سید محمدحسین حسینی طهرانی است که در مسجد قائم طهران ایراد شده است. این جلسات بخشی از سلسله مباحثی است که علامه طهرانی در ماه‌های رمضان سال‌های ۱۳۹۶ و ۱۳۹۹، برای جمعی از برادران ایمانی خود بیان کرده است. علامه طهرانی در این مجموعه، آخرت را باطن دنیا می‌داند و سیر انسان را از عالم غرور به عالم حقایق و از دنیا به‌سوی پروردگار تبیین می‌کند. در این مباحث، آیات قرآن و روایات در کنار براهین عقلی و فلسفی و مطالب ذوقی و شهودی قرار می‌گیرد؛ روشی جامع که افزون بر تبیین عوالم پس از مرگ، پیوند معاد را با اخلاق و سلوک انسان نیز آشکار می‌سازد. گسترۀ مباحثی که در این جلسات آغاز شده و در مجلدات «معادشناسی» بسط یافته است، مراحل گوناگون حیات انسان را دربرمی‌گیرد: دنیا و خروج از آن: نسبت دنیا و آخرت، حقیقت مرگ، سکرات، قبض روح، تجرد نفس و رابطۀ خواب و مرگ؛ عالم برزخ: حقیقت قبر و برزخ، بدن مثالی، ارتباط ارواح با دنیا، احوال برزخی و تجسم اعمال؛ قیامت و حشر: علائم قیامت، رجعت، نفخ صور، مرگ و حیات عمومی، حشر موجودات و معاد جسمانی؛ مواقف قیامت: تطایر کتب و نامۀ اعمال، گواهان قیامت، صراط، میزان، حساب و شفاعت؛ سرانجام انسان: اعراف، حقیقت بهشت و جهنم، لقای پروردگار و مسئلۀ خلود. علامه طهرانی این مباحث را پس از تکمیل سخنرانی‌ها، به قلم خود بسط و تنظیم کرده است. حاصل این کار، دورۀ ده‌جلدی «معادشناسی» در هفتادوپنج مجلس است. إن‌شاءالله به‌زودی صوت سایر جلسات نیز منتشر می‌شود.

«مناقب اهل‌بیت علیهم‌السلام» مجموعه‌ای از هفت جلسۀ سخنرانی علامه آیت‌الله سید محمدحسین حسینی طهرانی است که در سال ۱۳۹۷ هجری قمری، برای مؤمنان و ارادتمندان در مسجد قائم طهران ایراد شده است. شش جلسه از این مجموعه به بیانات ماه مبارک رمضان دربارۀ امیرالمؤمنین علیه‌السلام اختصاص دارد و یک جلسه در ماه رجب، دربارۀ امام هادی علیه‌السلام بیان شده است. از مضامین برجستۀ این جلسات می‌توان به این موارد اشاره کرد: امیرالمؤمنین علیه‌السلام میزان حقیقی سنجش انسان است. امامت و ولایت، عنوانی تشریفاتی نیست. مقام ملکوتی امام از سیرۀ اجتماعی او جدا نیست. مناقب اهل‌بیت علیهم‌السلام الگویی برای اصلاح عمل است، نه موضوعی صرفاً تاریخی. سیرۀ امام هادی علیه‌السلام، حقیقت ایمان را در روزگار خفقان نشان می‌دهد. متن کامل این هفت جلسه با مقدمۀ آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در کتاب «مناقب اهل‌بیت علیهم‌السلام» منتشر شده است.

«مواعظ رمضان ۱۳۹۷» مجموعه‌ای از نُه جلسۀ سخنرانی علامه آیت‌الله سید محمدحسین حسینی طهرانی است که در ماه رمضان ۱۳۹۷ هجری قمری، در مسجد قائم طهران ایراد شده است. علامه طهرانی در این مواعظ، با تکیه بر آیات و روایات، ظاهر و باطن عبادات و تأثیر آنها را در تربیت نفس تبیین می‌کند. در این مجموعه، روزه راه دستیابی به تقوا معرفی می‌شود و علامه طهرانی، در همین زمینه، مقدس‌مآبیِ ناسازگار با حکم خدا را نقد می‌کند. در ادامه، نماز در کانون بحث قرار می‌گیرد؛ حقیقت آن عبودیت و اتصال به پروردگار است و آثارش در تهذیب نفس، تقویت یقین و پذیرش توبه آشکار می‌شود. بخشی از جلسات نیز به حقیقت توبه و نقش عمل صالح در بازگشت انسان به خدا اختصاص دارد.

شرح فقره: إنّى رجلٌ مَطلوبٌ و مع ذلكَ لى أورادٌ فى كلِّ ساعةٍ من آناءِ اللّيل و النّهارِ فلا تَشغَلنِى عن وِردى از شرح حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام

شرح فقرات: إنّى رَجُلٌ مطلوبٌ، و مَعَ ذلكَ لى أورادٌ فى كُلِّ ساعَةٍ مِن آناءِ اللَيلِ و النَّهارِ، فَلا تَشغَلنى عَن وِردى و خُذ عَن مالكٍ و اختَلِف إليهِ كَما كُنتَ تَختَلِفُ إليه. فَاغتَمَمتُ مِن ذلكَ و خَرَجتُ مِن عندِهِ، و قُلتُ فى نَفسى لَو تَفَرَّسَ فىَّ خَيرًا لَما زَجَرَنى عَنِ الإختلافِ إليهِ و الأخذِ عنه. از حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام

شرح فقره: فَإذَا أَكرَمَ اللَه العَبدَ بِهَذِهِ الثَّلَاثَةِ هَانَ عَلَیهِ الدُّنیا، وَ إبلِیسُ، وَ الخَلقُ. وَ لَا یطلُبُ الدُّنیا تَكَاثُرًا وَ تَفَاخُرًا، وَ لَا یطلُبُ مَا عِندَ النَّاسِ عِزًّا وَ عُلُوًّا، وَ لَا یدَعُ أَیامَهُ بَاطِلًا. از حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام

شرح فقره: فقالَ‌: يا أبا عبد اللَه! لَيسَ العِلمُ بِالتَّعلُّمِ، إنّما هُوَ نورٌ يقَعُ فى قَلبِ مَن يريدُ اللَه تَباركَ و تَعالى أن يهديهُ. فَإن أرَدتَ العِلمَ فَاطلُب أوّلًا فى نَفسِكَ حَقيقةَ العُبوديةِ و اطلُبِ العِلمَ بِاستِعمالِه و استَفهِمِ اللَه يفهِمكَ، از حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام

شرح فقره: فقال: يا أبا عَبداللَه! لَيسَ العِلمُ بِالتَّعلُّمِ، إنَّما هُوَ نورٌ يقَعُ فى قَلبِ مَن يريدُ اللَه تَباركَ و تَعالى أنْ يهْديَهُ. فَإنْ أرَدتَ العِلمَ فَاطْلُبْ أوّلًا فى نَفسِكَ حَقيقةَ العُبوديَّةِ و اطلُبِ العِلمَ بِاستِعمالِه و استَفهِمِ اللَه يفهِمكَ، از حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام.

شرح فقره: قلتُ: يا شَريفُ! فقال: قُلْ يا أباعبداللَه. قلتُ: يا أباعبداللَه! ما حَقيقةُ العُبوديَّة؟ قال: ثَلاثةُ أشياءَ: أنْ لا يرَى العَبدُ لِنَفسِه فيما خَوَّلَهُ اللَه مِلكًا، لأنَّ العَبيدَ لا يكونُ لَهم مِلكٌ، يرونَ المالَ مالَ اللَه يضَعونَه حيثُ أمَرَهُم اللَه به، و لا يدَبِّرُ العبدُ لنفسهِ تَدبيرًا، و جُملةُ اشتِغالهِ فيما أمَرَهُ تَعالى بِهِ و نَهاهُ عَنه، از حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام

شرح فقره: قلتُ: يا شَريفُ! فقال: قُلْ يا أباعبداللَه. قلتُ: يا أباعبداللَه! ما حَقيقةُ العُبوديَّة؟ قال: ثَلاثةُ أشياءَ: أنْ لا يرَى العَبدُ لِنَفسِه فيما خَوَّلَهُ اللَه مِلكًا، لأنَّ العَبيدَ لا يكونُ لَهم مِلكٌ، يرونَ المالَ مالَ اللَه يضَعونَه حيثُ أمَرَهُم اللَه به، و لا يدَبِّرُ العبدُ لنفسهِ تَدبيرًا، و جُملةُ اشتِغالهِ فيما أمَرَهُ تَعالى بِهِ و نَهاهُ عَنه، از حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام

شرح فقره: «قال الامام الصادق عليه‌السّلام: حقيقة العُبُودية ثَلاثةُ أشياءِ: أن لايرَى العَبدُ لِنَفسِهِ فيما خَوَّلَهُ اللَه مِلكا؛ لِأنَّ العبيدَ لايكون لَهُم مِلك، يرونَ المال مال اللَه، يضعُونَهُ حَيثُ أمَرَهُمُ اللَه بِهِ؛ ولايُدَبِّرَ العَبدُ لِنَفسِهِ تدبيراً؛ از حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام

شرح فقره: قلت يا ابا عبداللَه ما حقيقة العبودية ... و لا يدبِّر العبد لنفسه تدبيراً از حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام

شرح فقره: وَ جُملَةُ اشتِغَالِهِ فِيمَا أَمَرَهُ اللَه تَعَالَي بِهِ وَ نهَاهُ عَنه؛ از حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام

شرح فقره: فَإذا لم یرَ الْعَبْدُ لِنَفْسِهِ فیما خوَّلَهُ اللَه تعالی مِلكاً هانَ عَلَیهِ الْإ نْفاقُ فِیمَا أَ مَرَهُ اللَه تَعَا لَی أنْ ینْفِقَ فِیهِ،وَ إذَا فَوَّضَ العَبدُ تَدبِیرَ نَفسِهِ عَلَی مُدَبِّرِهِ هَانَ عَلَیهِ مَصَآئِبُ الدُّنیا؛ از حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام

شرح فقره: قال إمامُنا الصّادقُ عَلیه‌السّلام: وَ إذَا اشتَغَلَ العَبدُ بِمَا أَمَرَهُ اللَه تَعَالَی وَ نَهَاهُ، لَا یتَفَرَّغُ مِنهُمَا إلَی المِرآءِ وَ المُبَاهَاةِ مَعَ النَّاسِ، از حدیث شریف عنوان بصری