سخنرانی

«شرح دعای ابوحمزه» مجموعه‌ای از بیست جلسۀ سخنرانی علامه آیت‌الله سید محمدحسین حسینی طهرانی است که در شب‌های ماه رمضان ۱۳۹۸ هجری قمری، در مسجد قائم طهران و برای جمعی از شاگردان، ارادتمندان و مؤمنان حاضر در مسجد ایراد شده است. علامه طهرانی در این جلسات، فقراتی از دعای ابوحمزۀ ثمالی را ترجمه و شرح می‌کند. محور این بیانات، مقام بندگی و رابطۀ انسان با پروردگار است. علامه طهرانی، ضعف‌ها و حجاب‌های نفس را بی‌پرده توضیح می‌دهد و در کنار آن، از رحمت، عفو و کرم الهی سخن می‌گوید. در این شرح، معرفت نفس از معرفت خدا جدا نیست و انسان با شناخت کاستی‌ها و فقر خود، نیازش به پروردگار را بهتر درمی‌یابد. از این دوره تنها نوارهای همین بیست جلسه باقی مانده است؛ از همین رو، مجموعۀ حاضر شرح همۀ فقرات دعای ابوحمزه را دربرنمی‌گیرد. متن این جلسات با مقدمۀ آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی، در دو جلد با عنوان «شرح فقراتی از دعای ابوحمزه ثمالی» منتشر شده و ترجمۀ فقرات باقی‌ماندۀ دعا نیز به قلم ایشان بر آن افزوده شده است

«مبانی تشیع» مجموعه‌ای از هشت جلسۀ سخنرانی علامه آیت‌الله سید محمدحسین حسینی طهرانی است که در فاصله سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۱۱ هجری قمری در جلسات مختلف ایراد شده است. این مجموعه هفت سخنرانی مستقل و یک جلسۀ پرسش‌وپاسخ اعتقادی را در بر می‌گیرد. علامه طهرانی در این بیانات، مبانی تشیع را بر محور توحید تبیین می‌کند؛ توحیدی که تنها یک اعتقاد ذهنی نیست، بلکه شناخت انسان از هستی، فهم او از شریعت و مسیر تربیتش را سامان می‌دهد. ولایت در این نگاه، اعتقادی در کنار توحید نیست؛ توحید در مقام عمل و راه تربیت انسان است. مباحث خیر و شر، جبر و اختیار، فقر و عبودیت و جایگاه اهل‌بیت علیهم‌السلام نیز در همین چارچوب بررسی می‌شود. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در مقدمۀ کتاب، امتیاز این بیانات را در همین نگرش توحیدی می‌داند؛ نگرشی که اعتقاد، شریعت و تهذیب را از یکدیگر جدا نمی‌بیند. متن کامل این هشت جلسه با مقدمۀ ایشان در کتاب «مبانی تشیع» منتشر شده است.

«معادشناسی» مجموعه‌ای از بیست‌وچهار جلسۀ سخنرانی علامه آیت‌الله سید محمدحسین حسینی طهرانی است که در مسجد قائم طهران ایراد شده است. این جلسات بخشی از سلسله مباحثی است که علامه طهرانی در ماه‌های رمضان سال‌های ۱۳۹۶ و ۱۳۹۹، برای جمعی از برادران ایمانی خود بیان کرده است. علامه طهرانی در این مجموعه، آخرت را باطن دنیا می‌داند و سیر انسان را از عالم غرور به عالم حقایق و از دنیا به‌سوی پروردگار تبیین می‌کند. در این مباحث، آیات قرآن و روایات در کنار براهین عقلی و فلسفی و مطالب ذوقی و شهودی قرار می‌گیرد؛ روشی جامع که افزون بر تبیین عوالم پس از مرگ، پیوند معاد را با اخلاق و سلوک انسان نیز آشکار می‌سازد. گسترۀ مباحثی که در این جلسات آغاز شده و در مجلدات «معادشناسی» بسط یافته است، مراحل گوناگون حیات انسان را دربرمی‌گیرد: دنیا و خروج از آن: نسبت دنیا و آخرت، حقیقت مرگ، سکرات، قبض روح، تجرد نفس و رابطۀ خواب و مرگ؛ عالم برزخ: حقیقت قبر و برزخ، بدن مثالی، ارتباط ارواح با دنیا، احوال برزخی و تجسم اعمال؛ قیامت و حشر: علائم قیامت، رجعت، نفخ صور، مرگ و حیات عمومی، حشر موجودات و معاد جسمانی؛ مواقف قیامت: تطایر کتب و نامۀ اعمال، گواهان قیامت، صراط، میزان، حساب و شفاعت؛ سرانجام انسان: اعراف، حقیقت بهشت و جهنم، لقای پروردگار و مسئلۀ خلود. علامه طهرانی این مباحث را پس از تکمیل سخنرانی‌ها، به قلم خود بسط و تنظیم کرده است. حاصل این کار، دورۀ ده‌جلدی «معادشناسی» در هفتادوپنج مجلس است. إن‌شاءالله به‌زودی صوت سایر جلسات نیز منتشر می‌شود.

شرح فقره: إنّى رجلٌ مَطلوبٌ و مع ذلكَ لى أورادٌ فى كلِّ ساعةٍ من آناءِ اللّيل و النّهارِ فلا تَشغَلنِى عن وِردى از شرح حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام

شرح فقره: بِک عَرَفْتُک وَ أنْتَ دَلَلْتَنی عَلَیک وَ دَعَوتَنی إلَیک وَ لَوْ لا أنْتَ لَمْ أدْرِما أنْت از دعای ابوحمزه ثمالی امام سجاد علیه السلام

شرح فقره: وَ أنّ فِی اللَهفِ إِلَی جُودِكَ وَ الرِّضَا بِقَضَائِكَ عِوَضاً مِنْ مَنْعِ الْبَاخِلِینَ وَ مَنْدُوحَةً عَمَّا فِی أَیدِی الْمُسْتَأْثِرِین.وَ أن الرَّاحِلَ إِلَیک قَرِیبُ الْمَسَافَةِ وَ أَنَّک لَا تَحْتَجِبُ عَنْ خَلْقِک إِلَّا ان تَحْجُبَهُمُ الْأَعْمَالُ دُونَک.وَ قَدْ قَصَدْتُ إِلَیک بِطَلِبَتِى وَ تَوَجَّهْتُ إِلَیک بِحَاجَتِى وَ جَعَلْتُ بِک اسْتِغَاثَتِى وَ بِدُعَائِک تَوَسُّلِى مِنْ غَیرِ اسْتِحْقَاقٍ لِاسْتِمَاعِک مِنِّى وَ لَا اسْتِیجَابٍ لِعَفْوِک عَنِّى بَلْ لِثِقَتِى بِکرَمِک وَ سُکونِى إِلَى صِدْقِ وَعْدِک‌... وَ یقینی بِمَعْرِفَتِکَ مِنِّی أن لَا رَبَّ لِی غَیْرُکَ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ وَحْدَک لَا شَرِیک لَک اللَهمَّ أَنْتَ الْقَائِلُ وَ قَوْلُک حَقٌّ وَ وَعْدُک صِدْقٌ: وَ سْئَلُوا اللَه مِنْ فَضْلِهِ‌1 إِنَّ اللَه كانَ بِكمْ رَحِيماً وَ لَیسَ مِنْ صِفَاتک یا سَیدِى ان تَأْمُرَ بِالسُّؤَالِ وَ تَمْنَعَ الْعَطِیةَ وَ أَنْتَ الْمَنَّانُ بِالْعَطِیاتِ عَلَى أَهْلِ مَمْلَکتِک وَ الْعَائِدُ عَلَیهِمْ بِتَحَنُّنِ رَأْفَتِک. از دعای ابوحمزه ثمالی امام سجاد علیه السلام

«نفحات انس» مجموعه‌ای از سه جلسۀ مصاحبه و گفت‌وگو با آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی دربارۀ شخصیت و مکتب عارف کامل، مرحوم حاج سید هاشم حداد است که در سال ۱۴۲۷ هجری قمری، در شهر مقدس قم به درخواست مؤسسۀ شمس‌الشموس و با هدف معرفی ایشان شکل گرفت. این گفت‌وگوها فرصتی فراهم آورد تا آیت‌الله طهرانی برخی نکات مجمل کتاب «روح مجرد» را توضیح دهند و در کنار آن، مشاهدات و تجربه‌های شخصی خود از مرحوم حداد را نیز بازگو کنند. این مجموعه بخشی از بیانات «طرح مبانی اسلام» است. محور اصلی این گفت‌وگوها، شناخت انسان کامل در فرهنگ شیعه و تبیین حقیقت ولایت و توحید از رهگذر شخصیت و سیرۀ مرحوم حداد است. در خلال مباحث، از مبانی معرفتی و سلوکی ایشان، جایگاه ولیّ کامل، نسبت او با حقیقت امامت و نیز برخی ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری مرحوم حداد سخن به میان می‌آید. قرار بود این گفت‌وگوها در جلسات بیشتری ادامه یابد و دامنه‌ای گسترده‌تر از مباحث را در بر گیرد، اما در همان سه جلسه متوقف ماند. همین سه مجلس بعدها با تدوین و ویرایش، در کتاب «نفحات انس؛ انسان کامل در فرهنگ شیعه» منتشر گردید.

عید فطر» مجموعه‌ای از هجده جلسۀ سخنرانی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است که در فاصله سال‌های ۱۴۱۴ تا ۱۴۳۴ هجری قمری و به مناسبت عید فطر ایراد شده است. این مجموعه در ضمن بخش «طرح مبانی اسلام» است. در این مجالس، عید فطر به‌عنوان نقطۀ پایان فصل عبادی ماه‌های رجب و شعبان و رمضان معرفی نمی‌شود؛ بلکه تبیین می‌شود که عید فطر فرصتی است برای سنجش دستاوردهای این ماه و ادامۀ همان مسیر در زندگی پس از رمضان‌المبارک. استمرار مراقبه، حفظ حال معنوی ماه رمضان، حرکت به‌سوی توحید و لقاءالله، و نسبت این مسیر با ولایت و هدایت اولیای الهی، از محورهای اصلی این مجموعه به شمار می‌آید. در کنار این جهت کلی، مباحثی چون تقوا، یقین، همت، معرفت و کیفیت حرکت انسان به‌سوی خدا نیز مطرح می‌شود و ابعاد گوناگونی از حیات معنوی و سلوکی انسان پس از ماه مبارک رمضان مورد توجه قرار می‌گیرد. این جلسات، در ضمن کتاب «جلوه‌های معرفت» (که شامل خطبه‌های عید فطر و قربان است) به چاپ رسیده است.

نیمۀ شعبان» مجموعه‌ای از یازده جلسۀ سخنرانی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است که در فاصله سال‌های ۱۴۰۹ تا ۱۴۳۹ هجری قمری و به مناسبت نیمۀ شعبان ایراد شده است. این مجموعه در ضمن بخش «طرح مبانی اسلام» است. در این مجالس، توجه به امام زمان علیه‌السلام از سطح یک نگاه تاریخی یا صرفاً ناظر به آینده فراتر می‌رود و بر جایگاه ایشان به‌عنوان امام حیّ و حاضر تأکید می‌شود؛ امامی که ولایت او در حیات دینی انسان، هدایت باطنی و حرکت او به‌سوی توحید نقشی فعّال و جاری دارد. نسبت ولایت و توحید، وظیفۀ انسان در عصر غیبت، آثار حضور امام در مسیر تربیت و کمال، و نیز ویژگی‌های عصر ظهور، از محورهای اصلی این مجموعه است. در همین زمینه، از تحقق عقلانیت، عدالت، صدق و عزت حقیقی در دوران ظهور نیز سخن به میان می‌آید. از سوی دیگر، با توجه به تقارن برخی از این مجالس با عمامه‌گذاری شماری از طلاب، مباحثی نیز پیرامون ارزش مسیر طلبگی و رسالت‌ها و وظایف اهل علم مطرح گردیده است. همین یازده مجلس در جلد دوم کتاب «آموزه‌های ولایت» با عنوان فرعی «بیانات عید نیمۀ شعبان» تدوین و منتشر شده است.

صوت و متن 7 جلسه بیانات آیت الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس الله سره، که در شب‌های پنج شنبه سال 1417 هـ ق در میان

«عید قربان» مجموعه‌ای از دو سخنرانی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در سال‌های ۱۴۲۱ و ۱۴۲۲ هجری قمری است که در جمع شاگردان و ارادتمندان ایشان و به مناسبت عید قربان ایراد شده است. این مجموعه در شمار سخنرانی‌های «طرح مبانی اسلام» قرار دارد. محورهای اصلی این سخنرانی‌ها بر تبیین توحیدی رابطۀ انسان با عالم، رهایی از نگاه استقلالی به موجودات و حرکت از تعلقات و کثرات به سوی توحید استوار است. در این میان، حقیقت عید قربان و باطن اعمال حج، ابتلائات حضرت ابراهیم علیه‌السلام، حقیقت قربانی و نسبت این مفاهیم با تطهیر باطن و رسیدن به حقیقت دین نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. این دو جلسه، در ضمن کتاب «جلوه‌های معرفت» (که شامل خطبه‌های عید فطر و قربان است) به چاپ رسیده است.

شرح فقرات: إنّى رَجُلٌ مطلوبٌ، و مَعَ ذلكَ لى أورادٌ فى كُلِّ ساعَةٍ مِن آناءِ اللَيلِ و النَّهارِ، فَلا تَشغَلنى عَن وِردى و خُذ عَن مالكٍ و اختَلِف إليهِ كَما كُنتَ تَختَلِفُ إليه. فَاغتَمَمتُ مِن ذلكَ و خَرَجتُ مِن عندِهِ، و قُلتُ فى نَفسى لَو تَفَرَّسَ فىَّ خَيرًا لَما زَجَرَنى عَنِ الإختلافِ إليهِ و الأخذِ عنه. از حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام

شرح فقره: وَ أَمَّا اللَوَاتِي فِي الحِلمِ؛ فَمَن قَالَ لَكَ: إن قُلتَ وَاحِدَةً سَمِعتَ عَشرًا؛ فَقُل: إن قُلتَ عَشرًا لَم تَسمَع وَاحِدَةً؛ وَ مَن شَتَمَكَ فَقُل لَهُ: إن كُنتَ صَادِقًا فِيمَا تَقُولُ فَأَسأَلُ اللَه أَن يَغفِرَ لِي؛ وَ إن كُنتَ كَاذِبًا فِيمَا تَقُولُ فَاللَه أَسأَلُ أَن يَغفِرَ لَكَ؛ وَ مَن وَعَدَكَ بِالخَنَي فَعِدْهُ بِالنَّصِيحَةِ وَ الرَّعَآءِ از حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام

شرح فقره: «قال الامام الصادق عليه‌السّلام: حقيقة العُبُودية ثَلاثةُ أشياءِ: أن لايرَى العَبدُ لِنَفسِهِ فيما خَوَّلَهُ اللَه مِلكا؛ لِأنَّ العبيدَ لايكون لَهُم مِلك، يرونَ المال مال اللَه، يضعُونَهُ حَيثُ أمَرَهُمُ اللَه بِهِ؛ ولايُدَبِّرَ العَبدُ لِنَفسِهِ تدبيراً؛ از حدیث شریف عنوان بصری امام صادق علیه السلام