سخنرانی

اسرار عاشورا» یکی از زیرمجموعه‌های «طرح مبانی اسلام» و شامل مجموعه‌ای از سخنرانی‌های آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است که برای شاگردان و ارادتمندان ایشان برگزار شده است. این بیانات در مجالس و سلسله‌جلسات مختلف (مانند شرح حدیث عنوان بصری) ارائه شده و پس از آن، بر اساس ارتباط محتوایی با واقعۀ عاشورا در این مجموعه سامان یافته‌اند. آیت‌الله طهرانی در این جلسات، عاشورا را از منظر اهل معرفت بررسی می‌کند و از محدودکردن آن به مصیبت‌های ظاهری یا مبارزه‌ای سیاسی فراتر می‌رود. حقیقت ولایت، تبعیت سیدالشهدا علیه‌السلام از مشیت الهی، ظهور صفات ربوبی در رفتار آن حضرت و اصحاب ایشان و نقش عاشورا در تربیت و اصلاح انسان، از جمله محورهای این سخنرانی‌هاست. بر همین اساس، ایشان محبت و توسل به سیدالشهدا را با شناخت و پیروی از سیرۀ آن حضرت پیوند می‌دهد و ضمن بیان آثار عملی عاشورا، شیوۀ صحیح برگزاری مجالس و عزاداری را نیز تبیین می‌کند. مرحوم آیت‌الله طهرانی قصد داشتند در اثری مستقل با عنوان «سیمای عاشورا» به‌طور کامل در این باره قلم بزنند که متأسفانه با ارتحال ایشان، این مقصود به انجام نرسید و تنها مقدمه‌ای ناتمام از آن بر جای ماند. از آنجا که مطالب این سخنرانی‌ها بخش زیادی از محتوای مدنظر برای آن کتاب را پوشش می‌دهد، إن‌شاءالله مقرر است این جلسات تنظیم و تدوین گردد.

مجموعه سخنرانی های حضرت آیة اللَه حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدّس اللَه سرّه پیرامون موضوع ولایت تکوینی که در ماه های محرم و صفر ایراد فرمودند.

«سیری در تاریخ پیامبر» مجموعه‌ای از بیست‌وپنج سخنرانی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است که در ایام ماه صفر سال‌های ۱۴۱۱ تا ۱۴۱۵ هجری قمری، در مشهد مقدس و در زمان حیات علامه سید محمدحسین حسینی طهرانی، در جمع شاگردان و ارادتمندان ایشان ایراد شده است. این مجموعه بخشی از سخنرانی‌های «طرح مبانی اسلام» است. در این جلسات، تاریخ و سیرۀ پیامبر اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله نه صرفاً برای گزارش وقایع، بلکه به‌منظور شناخت معیارهای دین و شریعت و نحوۀ صحیح تأسّی به پیامبر و اولیای الهی بررسی می‌شود. مباحث مجموعه از تحلیل سیره و شخصیت رسول خدا آغاز می‌شود و به موضوعاتی مانند حقیقت رسالت، جایگاه سنت، معیارهای شناخت دین، عقلانیت در پیروی، و تشخیص انحراف و تحریف در فهم شریعت امتداد می‌یابد. این بیست‌وپنج مجلس در دو جلد با عنوان «سیری در تاریخ پیامبر اکرم» تدوین و منتشر شده است.

«نفحات انس» مجموعه‌ای از سه جلسۀ مصاحبه و گفت‌وگو با آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی دربارۀ شخصیت و مکتب عارف کامل، مرحوم حاج سید هاشم حداد است که در سال ۱۴۲۷ هجری قمری، در شهر مقدس قم به درخواست مؤسسۀ شمس‌الشموس و با هدف معرفی ایشان شکل گرفت. این گفت‌وگوها فرصتی فراهم آورد تا آیت‌الله طهرانی برخی نکات مجمل کتاب «روح مجرد» را توضیح دهند و در کنار آن، مشاهدات و تجربه‌های شخصی خود از مرحوم حداد را نیز بازگو کنند. این مجموعه بخشی از بیانات «طرح مبانی اسلام» است. محور اصلی این گفت‌وگوها، شناخت انسان کامل در فرهنگ شیعه و تبیین حقیقت ولایت و توحید از رهگذر شخصیت و سیرۀ مرحوم حداد است. در خلال مباحث، از مبانی معرفتی و سلوکی ایشان، جایگاه ولیّ کامل، نسبت او با حقیقت امامت و نیز برخی ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری مرحوم حداد سخن به میان می‌آید. قرار بود این گفت‌وگوها در جلسات بیشتری ادامه یابد و دامنه‌ای گسترده‌تر از مباحث را در بر گیرد، اما در همان سه جلسه متوقف ماند. همین سه مجلس بعدها با تدوین و ویرایش، در کتاب «نفحات انس؛ انسان کامل در فرهنگ شیعه» منتشر گردید.

احکام و اسرار حج» مجموعه‌ای از شش مجلس از بیانات آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی دربارۀ حقیقت حج و آداب و احکام آن است. این جلسات در جمع شاگردان و ارادتمندان ایشان که قصد تشرف به حج داشته یا به‌تازگی از این سفر بازگشته بودند، برگزار شده و در شماری از آن‌ها، بخشی از مجلس نیز به پاسخ‌گویی به پرسش‌های زائران اختصاص یافته است. این مجموعه بخشی از بیانات «طرح مبانی اسلام» است. در این مجالس، حج در مکتب اولیای الهی از دو منظر به‌هم‌پیوسته بررسی می‌شود: از یک‌سو احکام و اعمال ظاهری آن، و از سوی دیگر اسرار و حقیقت توحیدی و سلوکی این سفر. قطع تعلقات، حرکت به سوی عبودیت، توجه به باطن مناسک و نحوۀ بهره‌برداری صحیح از فرصت حج، در کنار پاسخ به مسائل عملی زائران، از محورهای اصلی این مجموعه است. این نگاه، حج را فراتر از مجموعه‌ای از احکام و بایدها و نبایدها نشان می‌دهد و بینش مخاطب را از حقیقت و مقصدِ این سفر معنوی تغییر می‌دهد. مطالب این جلسات بعدها در تدوین موضوعی مجموعۀ دوجلدی «نور ملکوت حج» به کار گرفته شد و در آن اثر، به‌جای حفظ ترتیب مجالس، در ساختاری منسجم و موضوع‌محور سامان یافته است.

جایگاه اهل علم» مجموعه‌ای از جلسات سخنرانی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی دربارۀ جایگاه، وظایف و آداب اهل علم و طلاب علوم دینی است. بخش مهمی از این مجالس در شب‌های سه‌شنبه و با حضور طلاب و اهل علم برگزار شده و برخی جلسات نیز به مناسبت‌ها و دیدارهای دیگری اختصاص داشته است. این مجموعه بخشی از بیانات «طرح مبانی اسلام» است. محور اصلی این جلسات، تبیین جایگاه علم و اهل علم، و مسئولیتی است که این جایگاه در تحصیل، فهم، عمل، تهذیب و انتقال صحیح معارف بر عهدۀ طلبه می‌نهد. در این چارچوب، ارزش و اهمیت طلبگی، کیفیت تحصیل و برنامۀ علمی، نسبت علم با سیر و سلوک، ضرورت اتقان و آزاداندیشی در فهم دین، و مسئولیت اخلاقی و اجتماعی اهل علم مورد توجه قرار می‌گیرد. بخشی از این مجموعه نیز ناظر به کسانی است که در آغاز راه طلبگی قرار دارند یا دربارۀ انتخاب این مسیر تصمیم می‌گیرند. در این بخش‌ها، از جایگاه این راه، دشواری‌ها و لوازم آن سخن به میان می‌آید و طلبگی نه صرفاً یک موقعیت علمی یا اجتماعی، بلکه تعهدی جدی در برابر فهم، عمل و پاسداری از معارف دین معرفی می‌شود. إن‌شاءالله این مجموعه قرار است به صورت موضوعی تدوین و منتشر گردد

عید فطر» مجموعه‌ای از هجده جلسۀ سخنرانی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است که در فاصله سال‌های ۱۴۱۴ تا ۱۴۳۴ هجری قمری و به مناسبت عید فطر ایراد شده است. این مجموعه در ضمن بخش «طرح مبانی اسلام» است. در این مجالس، عید فطر به‌عنوان نقطۀ پایان فصل عبادی ماه‌های رجب و شعبان و رمضان معرفی نمی‌شود؛ بلکه تبیین می‌شود که عید فطر فرصتی است برای سنجش دستاوردهای این ماه و ادامۀ همان مسیر در زندگی پس از رمضان‌المبارک. استمرار مراقبه، حفظ حال معنوی ماه رمضان، حرکت به‌سوی توحید و لقاءالله، و نسبت این مسیر با ولایت و هدایت اولیای الهی، از محورهای اصلی این مجموعه به شمار می‌آید. در کنار این جهت کلی، مباحثی چون تقوا، یقین، همت، معرفت و کیفیت حرکت انسان به‌سوی خدا نیز مطرح می‌شود و ابعاد گوناگونی از حیات معنوی و سلوکی انسان پس از ماه مبارک رمضان مورد توجه قرار می‌گیرد. این جلسات، در ضمن کتاب «جلوه‌های معرفت» (که شامل خطبه‌های عید فطر و قربان است) به چاپ رسیده است.

«عید غدیر» مجموعه‌ای از یازده جلسۀ سخنرانی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است که در فاصلۀ سال‌های ۱۴۲۲ تا ۱۴۳۹ هجری قمری و به مناسبت عید غدیر ایراد شده است. این مجموعه در ضمن بخش «طرح مبانی اسلام» است. در این مجالس، غدیر تنها به‌عنوان واقعۀ تاریخی یا مسئلۀ سیاسی بررسی نمی‌شود؛ بلکه حقیقت ولایت و کیفیت ظهور و تحقق آن در جان انسان، به‌عنوان راه تربیت، کمال و حرکت به‌سوی توحید تبیین می‌گردد. عقلانی‌بودن مسئلۀ ولایت، غلبۀ عقل بر احساس، استقامت در مسیر حق و نسبت این حقیقت با حیات معنوی انسان، از محورهای اصلی این مجموعه به شمار می‌آید. همچنین بر این معنا تأکید می‌شود که حقیقت غدیر به گذشته محدود نیست و در پیوند با ولایت امام زمان علیه‌السلام استمرار دارد. افزون بر این، از آنجا که این جلسات هم‌زمان با عمامه‌گذاری عده‌ای از طلاب بوده، مطالبی نیز در مورد طلبگی و رسالت علما در آنها بیان شده است. همین یازده مجلس در جلد نخست کتاب «آموزه‌های ولایت» با عنوان فرعی «بیانات عید غدیر خم» تدوین و منتشر شده است.

نیمۀ شعبان» مجموعه‌ای از یازده جلسۀ سخنرانی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است که در فاصله سال‌های ۱۴۰۹ تا ۱۴۳۹ هجری قمری و به مناسبت نیمۀ شعبان ایراد شده است. این مجموعه در ضمن بخش «طرح مبانی اسلام» است. در این مجالس، توجه به امام زمان علیه‌السلام از سطح یک نگاه تاریخی یا صرفاً ناظر به آینده فراتر می‌رود و بر جایگاه ایشان به‌عنوان امام حیّ و حاضر تأکید می‌شود؛ امامی که ولایت او در حیات دینی انسان، هدایت باطنی و حرکت او به‌سوی توحید نقشی فعّال و جاری دارد. نسبت ولایت و توحید، وظیفۀ انسان در عصر غیبت، آثار حضور امام در مسیر تربیت و کمال، و نیز ویژگی‌های عصر ظهور، از محورهای اصلی این مجموعه است. در همین زمینه، از تحقق عقلانیت، عدالت، صدق و عزت حقیقی در دوران ظهور نیز سخن به میان می‌آید. از سوی دیگر، با توجه به تقارن برخی از این مجالس با عمامه‌گذاری شماری از طلاب، مباحثی نیز پیرامون ارزش مسیر طلبگی و رسالت‌ها و وظایف اهل علم مطرح گردیده است. همین یازده مجلس در جلد دوم کتاب «آموزه‌های ولایت» با عنوان فرعی «بیانات عید نیمۀ شعبان» تدوین و منتشر شده است.

ماه مبارک رمضان ۱۴۳۹ ه‍.ق» مجموعه‌ای از چهار جلسۀ سخنرانی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در ماه مبارک رمضان سال ۱۴۳۹ هجری قمری و آخرین ماه مبارک حیات ایشان است. سه جلسۀ نخست در مشهد و جلسۀ پایانی در قم ایراد شده است. برخلاف مجالس ماه‌های رمضان سال‌های پیش که تقریباً همۀ آن‌ها در ضمن مجموعۀ «شرح دعای ابوحمزۀ ثمالی» قرار می‌گرفت، این چهار جلسه موضوعاتی مستقل دارند. در جلسۀ نخست، حالات اولیای الهی هنگام نماز و تلاوت قرآن و کیفیت عبادت آنان بررسی می‌شود. جلسات دوم و سوم به شرح فقراتی از دعای افتتاح و مباحث مربوط به امام زمان علیه‌السلام اختصاص دارد. در جلسۀ چهارم نیز آیت‌الله طهرانی به برخی شبهات و نقدهای مطرح‌شده دربارۀ کتاب «روح مجرد» پاسخ می‌دهند. این چهار مجلس، آخرین بیانات رمضانی آیت‌الله طهرانی را در بر می‌گیرد؛ بیاناتی که برخلاف روال سال‌های پیش، ذیل شرح یک متن واحد سامان نیافته و هر جلسه به یکی از مباحث معرفتی و اعتقادی مورد توجه ایشان در آن مقطع اختصاص یافته است. جلسات دوم و سوم، در ضمن جلد سوم کتاب «آموزه‌های ولایت» به چاپ رسیده است.

افشاء نفاق و اعلام مباهله» مجموعه‌ای از سه جلسۀ سخنرانی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است که در سال ۱۴۳۴ هجری قمری، به‌ترتیب در قزوین، اراک و گراش و در جمع شاگردان و ارادتمندان ایشان ایراد شده است. خاستگاه این مجالس، اختلافات و ادعاهایی بود که پس از رحلت علامه سید محمدحسین حسینی طهرانی دربارۀ وصایت و ولایت، و نیز دربارۀ انتساب برخی سخنان و دیدگاه‌ها به ایشان پدید آمد. این مجموعه در ضمن بخش «طرح مبانی اسلام» است. محور اصلی این جلسات، سنجش این ادعاها بر پایۀ حق، تحقیق و صدق، و پرهیز از وابستگی به اشخاص و جریان‌هاست. آیت‌الله طهرانی در خلال این مباحث، بر استقلال در تشخیص حق و ضرورت پرهیز از پذیرش بی‌دلیل نسبت‌ها و ادعاها تأکید می‌کنند و از همین منظر به شبهات و مناقشات مطرح‌شده پاسخ می‌دهند. در ادامۀ این مباحث، آیت‌الله طهرانی آمادگی خود را برای مباهله بر سر صحت مطالبی که نقل کرده‌اند اعلام می‌کنند. این اعلام مباهله نیز در امتداد همان تأکید بر صدق، تحقیق و داوری بر اساس حق قرار دارد.

صوت و متن 7 جلسه بیانات آیت الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس الله سره، که در شب‌های پنج شنبه سال 1417 هـ ق در میان

«عید قربان» مجموعه‌ای از دو سخنرانی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در سال‌های ۱۴۲۱ و ۱۴۲۲ هجری قمری است که در جمع شاگردان و ارادتمندان ایشان و به مناسبت عید قربان ایراد شده است. این مجموعه در شمار سخنرانی‌های «طرح مبانی اسلام» قرار دارد. محورهای اصلی این سخنرانی‌ها بر تبیین توحیدی رابطۀ انسان با عالم، رهایی از نگاه استقلالی به موجودات و حرکت از تعلقات و کثرات به سوی توحید استوار است. در این میان، حقیقت عید قربان و باطن اعمال حج، ابتلائات حضرت ابراهیم علیه‌السلام، حقیقت قربانی و نسبت این مفاهیم با تطهیر باطن و رسیدن به حقیقت دین نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. این دو جلسه، در ضمن کتاب «جلوه‌های معرفت» (که شامل خطبه‌های عید فطر و قربان است) به چاپ رسیده است.

«آموزه‌های مهدویت» مجموعه‌ای از یازده سخنرانی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است که در فاصله سال‌های ۱۴۱۹ تا ۱۴۳۹ هجری قمری، در مجالس و شهرهای مختلف و در جمع شاگردان و ارادتمندان ایشان ایراد شده است. شماری از این سخنرانی‌ها به مناسبت نیمۀ شعبان و میلاد امام زمان علیه‌السلام برگزار شده و برخی دیگر از آنها در اصل، بخشی از سلسله‌مباحث «سلوک خانواده» یا درس‌های ایشان بوده است. همچنین، برخی از این مجالس در کشور لبنان و به زبان عربی ایراد شده‌اند که برای استفاده در این مجموعه، به زبان فارسی ترجمه شده‌اند. این مجموعه در شمار سخنرانی‌های «طرح مبانی اسلام» قرار دارد. در این جلسات، مهدویت با نگاهی عرفانی و فراتر از برداشت‌های ظاهری و متعارف از امام و امامت بررسی می‌شود. معرفت حقیقی امام، نقش ولایت ایشان در تربیت و تکامل انسان، فلسفۀ غیبت و وظیفۀ مؤمن در دوران غیبت، از مهم‌ترین محورهای این مجموعه‌اند و در مجموع، نسبت انسان با حقیقت ولایت در عصر غیبت را روشن می‌کنند. این یازده مجلس در جلد سوم کتاب «آموزه‌های ولایت» با عنوان فرعی «بیاناتی پیرامون امام زمان علیه‌السلام و مهدویت» تدوین و منتشر شده است

«حجیت افعال و گفتار اولیاء الهی» مجموعه‌ای از شانزده جلسۀ سخنرانی آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در سال‌های ۱۴۳۲ و ۱۴۳۳ هجری قمری است. طرح برخی شبهات در زمان جلسات شرح دعای ابوحمزۀ ثمالی، مسیر بحث را به بررسی حجیت قول و فعل ولیّ الهی کشاند و این مباحث سپس در جلسات شرح حدیث عنوان بصری ادامه یافت. این مجموعه در ضمن بخش «طرح مبانی اسلام» است. محور اصلی این جلسات، تبیین حجیت قول و فعل اولیای الهی و مبانی آن است. در این میان، جایگاه ولیّ الهی و نسبت او با امام معصوم بررسی می‌شود و روشن می‌گردد که اعتبار گفتار و رفتار ولیّ الهی، از مقام ولایت و اتصال او به امام معصوم جدا نیست. این مباحث بعدها با تدوین و تکمیل، در کتاب «سیرۀ صالحان» انتشار یافت. در طول برگزاری جلسات و پس از آن، و پیش از تدوین نهایی کتاب، پرسش‌ها و اشکالات مخاطبان جلسات و مخاطبان سایت نیز گردآوری شد و آیت‌الله طهرانی به آن‌ها پاسخ دادند. این پرسش‌ها پس از بازنگاری، همراه با پاسخ‌های ایشان در مواضع مرتبط کتاب جای گرفت. ازاین‌رو، «سیرۀ صالحان» تنها صورتِ ویرایش‌شدۀ این جلسات نیست، بلکه حاصل تکمیل تدریجی همان مباحث با پرسش‌ها، اشکالات و پاسخ‌هایی است که در امتداد آن‌ها پدید آمد.