استطاعت حج و نسبت آن با اختیار انسان، محور بحث آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی است. بحث از این پرسش آغاز می‌شود که اگر جایگاه یک شرط در دستور مولا روشن نباشد، آیا مکلف می‌تواند از تحقق آن جلوگیری کند؟ سپس تفاوت میان دلالت خود قید و الزام موجود در اصل دستور توضیح داده می‌شود؛ صرف وجود شرط، اختیار ترک مقدمات را ثابت نمی‌کند. این مبنا با مثال دیدن و دعوت کردن یک شخص روشن می‌شود و به آیه استطاعت حج راه می‌یابد. در ادامه، قدرت و تهیه زاد و راحله از جهت مقدمه عقلی بررسی می‌شوند و انتظار برای پیدایش خودبه‌خودی آنها نقد می‌شود. نتیجه بحث، وجوب تحصیل استطاعت در نخستین فرصت ممکن بر این مبناست. در پایان، تعریف واجب مطلق و مشروط بر اساس اختیار رفع حکم بیان می‌شود و پیوند استنباط احکام با اتصال به اولیای الهی مورد تأکید قرار می‌گیرد.