واجب مطلق و مشروط در این گفتار با نقد معیار اختیار مکلف بررسی می‌شود. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی ابتدا رابطۀ انشاء و متعلق آن را در امور تکوینی و تشریعی توضیح می‌دهد و میان وجود نفسیِ متعلق و تحقق خارجی آن فرق می‌گذارد. از این تفکیک روشن می‌شود که تأخیر اجرای حکم، به معنای جدایی انشاء از متعلق آن در نفس مولا نیست. سپس دیدگاه نائینی درباره تعلق شرط به مفهوم جمله و تفاوت شروط اختیاری و غیراختیاری مطرح می‌شود. نمونه‌های نماز، طهارت و اقامت مسافر نشان می‌دهد که جایگاه شرط باید در نسبت با طلب مولا فهمیده شود. در ادامه، گوینده ملاک اختیار مکلف را نقد می‌کند و نقش انگیزۀ مولا برای صدور امر را برجسته می‌سازد. نتیجه آن است که مطلق یا مشروط بودن وجوب به چگونگی پیدایش این انگیزه و لحاظ متعلق و شرط بستگی دارد، نه صرف توانایی مکلف در ایجاد شرط.