شرط متأخر و امکان تعلق حکم به موضوعی که برخی شرایط آن بعداً پدید می‌آید، محور بحث آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این گفتار است. بحث با نقد دیدگاه نائینی درباره تفاوت قضیه حقیقیه و خارجیه آغاز می‌شود و سپس نقش اعتبار مولا در تعیین شرایط موضوع بررسی می‌شود. مثال عقد فضولی نشان می‌دهد که علم عاقد به رضایت آینده طرفین، چگونه زمینه انشای عقد را فراهم می‌کند؛ در مقابل، علم به نبود رضایت، انشای جدی را ناممکن می‌سازد. از اینجا، تفاوت تحقق خارجی موضوع با تحقق علمی آن در نفس مولا روشن می‌شود. اشاره به آیات قیامت و ولایت تکوینی امام، بحث تحقق موضوع را تکمیل می‌کند. در پایان، مثال حج نشان می‌دهد که پذیرش شرط آینده به نحوه اعتبار مولا وابسته است و نمی‌توان حکم بلوغ و استطاعت را در این مسئله یکسان گرفت.