شرط متأخر و امکان صدور حکم پیش از تحقق آن، محور بحث آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این گفتار است. بحث از دیدگاه نائینی آغاز می‌شود که تحقق موضوع را وابسته به تمام شرایط می‌داند و شرط آینده را در قضیه حقیقیه مانع انشای حکم می‌شمارد. سپس تفاوت قضیه حقیقیه، خارجیه و شخصیه بررسی می‌شود تا روشن شود علم مولا به آینده و ملاک حکم چه نقشی دارند. نقد نخست، امکان لحاظ تحقق آینده در حکم کلی را نشان می‌دهد؛ نقد دوم، تفاوت ملاک حکم شخصی و علت سرایت نکردن آن به دیگران را توضیح می‌دهد. مثال معامله نسیه و رضایت در ازدواج، پیوند شرط آینده با صحت عقد را روشن می‌کند. در پایان، موضوع همراه با شرط متأخر در نظر گرفته می‌شود؛ بحث بر این نکته تأکید دارد که شرط آینده از همان آغاز در موضوع لحاظ می‌شود، نه اینکه بعداً به موضوعی مستقل افزوده شود.