استطاعت حج در این بحث از راه تفاوت مقدمه وجودی و مقدمه وجوبی توضیح داده می‌شود. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی ابتدا نشان می‌دهد که شرط لازم برای انجام یک واجب، لزوماً شرطی نیست که شارع برای اصل وجوب قرار داده باشد. سپس تعیین حکم را از فراهم کردن امکانات اجرای آن جدا می‌کند و با مثال نماز، مسئولیت مکلف در تحصیل مقدمات را روشن می‌سازد. از این تمایز، بحث به توان مالی و امنیت راه حج می‌رسد و استطاعت در جایگاه شرط وجود قرار می‌گیرد؛ دستورات شارع درباره تهیه این مقدمات نیز ارشادی معرفی می‌شود. در ادامه، دیدگاه نائینی درباره واجب مطلق و مشروط با تقسیم قضایا پیوند می‌خورد. تعریف قضیه خارجیه، محدودیت سرایت حکم و اشکال وحدت ملاک بررسی می‌شود. پایان بحث به قضیه حقیقیه اختصاص دارد که حکم در آن به عنوان تعلق می‌گیرد و افراد موجود و آینده را در بر می‌گیرد.