واجب مطلق و مشروط در این گفتار با تأکید بر معیار تشخیص آن دو و آثار این تشخیص در احکام بررسی می‌شود. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی ابتدا توضیح می‌دهد که بررسی دلیل و شناخت فضای صدور روایت باید پیش از نقل آراء و تأسیس اصل قرار گیرد؛ سپس دیدگاه‌های دیگر برای تکمیل استدلال بررسی شوند. بحث با نمونۀ نماز جمعه به آثار این روش می‌رسد و پس از آن، نقش مقدمات و تفاوت علم در جهل بسیط و جهل مرکب بررسی می‌شود. محور تشخیص این است که شارع وجوب را مستقل از مقدمه خواسته یا به تحقق آن مشروط کرده است؛ صرف مقدور بودن مقدمه، معیار کافی نیست. تفاوت وجود و ایجاد مقدمه با مثال زوال شمس روشن می‌شود و روایات نماز، مطلوبیت خود نماز را نشان می‌دهند. سپس سفر برای فرار از روزه بررسی می‌شود. پایان بحث، تفاوت خواب ناخواسته با ایجاد عمدی خواب برای فوت نماز را توضیح می‌دهد.