واجب مطلق و مشروط در این گفتار با توجه به انگیزه پیدایش حکم و اختیار مکلف در فراهم‌کردن شرط توضیح داده می‌شود. آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی بحث را از این پرسش آغاز می‌کند که آیا می‌توان وجوبی قطعی را به شرطی وابسته کرد که مکلف آزادانه از تحقق آن جلوگیری کند. سپس با مقایسه نمازهای روزانه و نماز آیات، تفاوت زمان انجام واجب با شرط پیدایش اصل وجوب را روشن می‌سازد. در ادامه، بحث به انگیزه الزام در نفس مولا می‌رسد و نمونه‌های غسل و نماز قصر و تمام، پیوند تحقق موضوع با ایجاد تکلیف را نشان می‌دهند. سرانجام، گوینده دیدگاه خود درباره اطلاق وجوب نماز جمعه نسبت به حضور امام و حکومت اسلامی را از شرط اجتماع نمازگزاران جدا می‌کند. این مسیر به خواننده کمک می‌کند در هر حکم، اصل وجوب را از شرایط اجرای آن تفکیک کند و معنای اطلاق و اشتراط را دقیق‌تر بفهمد.