اللَه شناسی
کتاب «اللَهشناسی» تألیفی سهجلدی از علامه آیتاللَه سید محمدحسین حسینی طهرانی و یکی از بخشهای «دورۀ علوم و معارف اسلام» است. منشأ این اثر به مباحثی بازمیگردد که مؤلف پیشتر در تفسیر آیۀ نور بیان کرده بود؛ بااینحال، کتاب صرفاً صورت تدوینشدۀ آن مجالس نیست، بلکه تألیفی مستقل و مبسوط است که از تفسیر آیۀ نور آغاز میشود و دامنۀ بحث را به مراتب گوناگون توحید و معرفت الهی میکشاند. علامه طهرانی سخن را از حقیقت نور الهی و امکان معرفت و لقای پروردگار آغاز میکند و در ادامه، به محبت الهی، توحید ذاتی و اسمائی و افعالی، رابطۀ خالق و مخلوق و وحدت شخصی وجود میپردازد. ایشان در تبیین این معانی، آیات و روایات را با براهین عقلی و فلسفی و معارف عرفانی همراه میسازد. معرفت خداوند در این اثر تنها دانشی ذهنی نیست، بلکه حقیقتی است که با عبودیت، شهودِ فقر ذاتیِ مخلوقات و سیر انسان بهسوی لقاءاللَه پیوند دارد. کتاب در سیوشش مبحثِ پیوسته سامان یافته است. جلد نخست از تفسیر آیۀ نور به امکان معرفت و لقاءاللَه میرسد؛ جلد دوم مبانی لقاءاللَه و وحدت وجود را بسط میدهد و جلد سوم به نقد دوگانهبینی، شرک خفی و برخی دیدگاههای کلامی و مکتب شیخیه میپردازد. علامه طهرانی قصد داشت نگارش «اللَهشناسی» را در سال ۱۴۰۰ هجری قمری آغاز کند؛ اما این کار پانزده سال به تأخیر افتاد و تألیف کتاب در سال ۱۴۱۵ آغاز شد. مؤلف دو جلد نخست را در همان سال به پایان رساند و نگارش جلد سوم را ادامه داد؛ اما با رحلت ایشان در سال ۱۴۱۶، مباحث پایانی آن ناتمام ماند. بدینترتیب، کتاب در سه جلد منتشر شده است، هرچند جلد سوم به پایان نرسیده است. آیتالله طهرانی در پایان جلد سوم دراینباره مینویسد: «در اینجا خامهٔ عنبرآمیز او از فیضان مِشک و عبیر باز ایستاد و بنان جواهراثرش از نشر لئالی و دُرَر تابناک معارف حقّهٔ الهیّه فروماند.جلد اول از مجموعۀ «اللهشناسی» تألیف ارزشمند علامه آیتالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی ـ قدّسسرّه ـ بوده که پیرامونِ «امکان لقاء پروردگار، و حضور حق در همۀ عالَم، و کیفیت عشق بین حق و خلق» با قلمی روان و شواهدی متقن به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است.
اهم مباحثِ این مجلّد:
• تفسیر آیۀ نور
• تطبیق آیۀ نور بر خمسۀ طیبه
• انسان کامل، محلّ تجلی آیۀ نور
• خدا را میتوان دید، و خدا را با خدا میتوان شناخت
• خداوند عاشق خلق، و خلق عاشق اوست
• عاشقان لقاء خدا از هیچ گزندی نمیهراسند
• راه وصول به معرفت الله، عبور از نفسپرستی است
• اقسام تجلیات پروردگار بر سالک الی الله
• سلوک برای آمادهشدن جهت جذبه الهی است
• امکان دیدار و لقاء خداوند برای مؤمنین خوشکردار
• خداوند همهجا هست؛ چشم بگشا و ببین!
• لقاء خداوند منحصر به قیامت نیست
• بیانی از حقیقت توحید و عشق به پروردگار در کربلا و عاشورا
• ذکر اسناد متواتر، و شرح و تفسیر حدیثِ قرب نوافل
جلد دوم از مجموعۀ «اللهشناسی» تألیف ارزشمند علامه آیتالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی ـ قدّسسرّه ـ بوده که پیرامونِ «تفسیر معنای لقاء خدا و نقد منکرین آن» و «معنای حقیقی وحدت شخصیه وجود» با قلمی روان و شواهدی متقن به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است.
اهم مباحث این مجلّد:
• منکرین لقاء خدا زیانبارترینِ مردماند
• تنزیه صرف خداوند، موجب تعطیل اوست
• غیر از طریق «لقاء الله» همۀ راههای شناخت خداوند، کج و معوج و تاریک است
• با انکار لقاء خداوند، اساس دین و شریعت فرو میریزد
• عظمت مقام توحیدی امیرالمؤمنین علیهالسلام
• لقاء خداوند به چشم دل است نه چشم سر
• ادراک توحید حقیقی جز به کشف و شهود میسّر نیست
• در منطق قرآن هر گونه وجود و آثار وجود، در خدا منحصر است
• وجود حقتعالی جمیعِ موجودات را در خود فانی میکند
• قرآن صریحاً وحدت حقتعالی را بالصّرافه میداند
• معنای تشخّص وجود: لا هُوَ الا هُو
• ردّ کتاب «الأخبار الدخیلة» که توقیعِ وارد در ماه رجب را رد کرده است
جلد سوم از مجموعۀ «اللهشناسی» تألیف ارزشمند علامه آیتالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی ـ قدّسسرّه ـ بوده که پیرامونِ «انحصار توحید حقیقی به معرفت عرفانی، و بطلان توحیدِ غیر عارفان» به ضمیمۀ «مفاد وحدت وجود و برخی ادله آن» میباشد که با قلمی روان و شواهدی متقن به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است.
اهم مباحث این مجلد:
• غیر از عارفان، جمیع مردمان خدا را با دیدۀ دوبین مینگرند
• آنانکه برای غیر از خدا اثری قائلاند، مبتلا به شرک خفیّ هستند
• ضرورت رجوع به عقل و لزوم فراگیری علم و حکمت
• بحث گرانقدر کاشفالغطاء در «وحدت وجود و موجود»
• نقد و بررسی اعتقاد به ثنویت و تحقیقی بلیغ دربارۀ خیر و شرّ
• اخباریون حشوی و قائلین به اصالت ماهیت، در باطن گرفتار ثنویتاند
• برای مادیون و ماتریالیستها مسألۀ شرور حلّ نشده و به جهان بدبین هستند
• نقد و بررسی اعتقادات شیخیه
• تحقیقی دربارۀ شیطان و دایره مأموریت تکوینی او
• در هر طائفهای از اهل عرفان، افرادی غیر خبره و بیمعرفت، خود را جا زدهاند
• فقیهنمایان به نجاسات «وحدت وجودی» را افزودهاند تا خود را از مسؤولیت برَهانند
• تنزیه صرف فاقد دلیل عقلی و شهودی و شرعی است
• نقد و بررسی مکتب معتزلی و اشعری
• رموز و اشارات سورۀ اخلاص
